# Çalışma kılavuzu: orders-api - yükselen ödeme hataları (EĞİTİM ÖRNEĞİ)

> Eğitim örneğidir. Kurgusal servis (`orders-api`), kurgusal ortam (`training`).
> Rakamlar bir öğretim senaryosudur, gerçek müşteri olayı değildir. Bu belge
> gerçek bir servise bağlanmaz.

## 1. Amaç, kapsam ve iş etkisi

- Amaç: sürüm sonrası ödeme hata oranını referans düzeye döndürmek.
- Kapsam içi: `training` ortamındaki `orders-api` ödeme akışı.
- Kapsam dışı: ödeme mutabakatı, diğer servisler, müşteri verisi onarımı.
- Başarısız olursa iş etkisi: eğitimdeki alıcılar ödemeyi tamamlayamaz.

## 2. Belirti ve örnek sinyaller

- Belirti: son 5 dakikada hata oranı yüzde 8; referans yüzde 0,5. Artış son sürümden sonra başladı.
- Örnek pano paneli: `training / orders-api / ödeme hata oranı (5 dk)` panelinde yüzde 8 ve yüzde 0,5 referans çizgisi.
- Örnek günlük satırı (kurgusal): `ERROR checkout failed order=demo-order-1042 reason=upstream_timeout release=v2.4.1`.

## 3. Ön koşullar ve yetki

- Kim müdahale edebilir (rol): orders-api nöbetçi mühendisi.
- Gerekli erişim: pano ve günlük okuma; dağıtımı durdurma yetkisi.
- Ön koşullar: baktığınız ortamın üretim değil `training` olduğunu doğrulayın.

## 4. Teşhis (beklenen ve gözlenen)

| Adım | Kontrol | Beklenen sonuç | Gözlenen sonuç |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | orders-api son değişiklik | v2.4.0 kararlı | artıştan 20 dk önce v2.4.1 dağıtılmış |
| 2 | Bağımlılık durumu (envanter servisi) | sağlıklı | sağlıklı |
| 3 | Hata örnekleri | karışık nedenler | tamamı ödemede `upstream_timeout` |

## 5. Karar

- Son değişiklikle ilişkili mi? Evet: zamanlama artı tek tip hata imzası.
- Veri uyumluluğu doğrulandı mı? Evet: v2.4.1 kayıtlı şemayı değiştirmedi.
- Onay gerekiyor mu? Evet: trafik geçişinden önce sürüm sorumlusu onaylar.

## 6. Müdahale

| Adım | Eylem | Risk | Durma şartı |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | v2.4.1 dağıtımını durdur, yeni örneğe geçmesin | düşük | durdurma komutu iki kez başarısız olursa |
| 2 | Trafiği doğrulanmış önceki sürüm v2.4.0'a al | orta: kısa gecikme artışı | 10 dk içinde hata oranı düşmezse |

## 7. Geri alma (uygun değilse bunu yazın)

- Geri alma ön koşulu: v2.4.0 ile v2.4.1 arasında kayıtlı veri şeması değişmedi (burada doğru).
- Geri alma adımları: dağıtımı durdur, trafiği v2.4.0'a al, doğrula.
- Geri almanın yanlış olduğu durumlar: sürüm kayıtlı veriyi geri alınamaz biçimde
  taşımış olsaydı sürüm değiştirmek veriyi onarmazdı; ileriye dönük düzeltme gerekirdi.

## 8. Doğrulama

- Hata oranı kontrolü: 5 dakikalık ödeme hata oranı 15 dakika boyunca yüzde 0,5 bandına döndü.
- İşlevsel kontrol: sentetik ödeme sondası art arda 10 kez geçti.
- Örnek kayıt kontrolü: `demo-order-1042` siparişi beklenen durumda ve tam bir kez işlendi.

## 9. Durma ve yükseltme

- Durma şartları: geçişten sonra hata oranı artmaya devam ederse; veri bozulması belirtisi.
- Kime yükseltilecek (rol): olay komutanı artı veri sahibi.
- İletişim notu: çözülene dek olay kanalına her 15 dakikada durum yazın.

## 10. Olay kaydı ve takip

- Olay kaydı bağlantısı veya kimliği: training-incident-042.
- Olaydan sonra ne güncellenecek: `upstream_timeout` imzası bu kılavuza eklenecek;
  değişen zaman aşımı değeri için sürüm öncesi kontrol eklenecek.
- Son test tarihi: 2026-10-05 (masa başı yürüyüş).
- Sürüm: 1.0.
- Gözden geçirme notu: ödeme bağımlılığı her değiştiğinde yeniden test edin.